Đây là một bài viết được mình tìm thấy ở trên VOZ.VN, giá như mình có thể đọc được nó sớm hơn… mà đời thì làm gì có chữ “giá như”
——————————————————–
Tình yêu của anxious attachment và avoidant attachment
Vì sao chúng mình thương nhau nhưng lại làm tổn thương nhau?
Theo tâm lý học về sự gắn bó (attachment theory), có hai kiểu gắn bó dễ hút nhau nhất – nhưng cũng dễ làm nhau tổn thương nhất. Một là anxious attachment – gắn bó lo âu và avoidant attachment – gắn bó né tránh.
Người gắn bó lo âu (anxious attachment) là kiểu người hay lo âu trong tình cảm, lo rằng kết nối sẽ biến mất, họ luôn cần được trấn an rằng mình được yêu, được chọn, và không bị bỏ lại. Họ dễ nhạy cảm, dễ overthinking, dễ suy nghĩ nhiều và thường bị cuốn vào nỗi sợ. Nguyên nhân có thể đến từ một phần tuổi thơ của họ, phần lớn là không được phản hồi ổn định về mặt cảm xúc. Họ hay bị mẹ giận, mà mẹ họ giận rất lâu, rất dai dẳng. Để mẹ vui trở lại, họ phải liên tục xin lỗi, đoán cảm xúc, chờ đợi sự hết giận như một phép màu để biết rằng mình vẫn còn được thương. Nên vết thương tâm lý sẽ ảnh hưởng sang tình yêu sau này, người lo âu thường mang theo cảm giác mong muốn là duy nhất, là người đặc biệt không thể thay thế, và đôi khi điều đó khiến họ hành xử theo cách không dễ để người khác hiểu. Khi bị im lặng, họ suy diễn còn khi thấy đối phương rút lui, họ bám lấy, không phải vì thiếu kiểm soát mà vì sợ bị bỏ lại. Cũng vì muốn gắn bó, họ có xu hướng gửi tin nhắn dài, đòi hỏi những lời hồi đáp dù nhỏ, bộc lộ quá nhiều cảm xúc riêng. Có khi gọi điện giữa đêm để khóc, chỉ vì… không thể chịu được sự im lặng, mà vô tình không hiểu rằng đối phương là avoidant attachment, làm cho đối phương cảm thấy bị quá tải. Người lo âu luôn tự trách bản thân mình khi mọi chuyện không ổn, họ sợ họ đã làm sai điều gì đó khiến đối phương không hài lòng.
Người gắn bó né tránh (avoidant attachment) là kiểu người sợ bị nuối chửng bởi cảm xúc. Họ cần không gian, cần tự do, và thường cảm thấy ngợp, muốn bỏ trốn khi thấy đối phương cần quá nhiều sự hiện diện cảm xúc từ mình. Họ trông có vẻ độc lập, nhưng thật ra không quen xử lý cảm xúc gần gũi. Họ không lạnh lùng, không phải không biết yêu chỉ là không biết làm sao để gần gũi mà không cảm thấy mất kiểm soát. Khi mối quan hệ bắt đầu sâu hơn, họ lo sợ đánh mất, bị tổn thương mà vô tình rút lui. Họ không phản ứng, không giận, chỉ… biến mất. Không phải vì họ lạnh lùng mà vì họ quen với việc tự điều chỉnh một mình. Nguyên nhân có thể đến từ tuổi thơ, họ có lẽ không được ba mẹ trực tiếp nuôi dưỡng mà gửi cho người thân khác chăm. Họ lớn lên với người thân khác và trong kí ức tuổi thơ, có một lúc cảm thấy ba mẹ xa lạ, nhất là khi thấy anh chị em vẫn ở cạnh ba mẹ, thì cảm giác tủi thân càng khắc sâu. Nên họ học cách chịu đựng, không đòi hỏi, không bám lấy và khi lớn lên, họ có xu hướng tránh những gì khiến họ có nguy cơ lại phải thấy bị bỏ quên lần nữa. Họ học được cách im lặng để không bị phát xét, kể cả với người thân hay người thương, giấu cảm xúc để không bị xem là yếu đuối và tự điều chỉnh nỗi đau mà không làm phiền ai. Khi mối quan hệ tiến triển quá nhanh, quá sâu, họ sẽ rút lui, không phải là không thương, mà vì thương quá, gần quá, thì có thể bị nhìn thấy vùng yếu nhất, và họ chưa sẵn sàng để bị nhìn thấy trọn vẹn, nên họ có xu hướng nhạy cảm với từng hành động, cử chỉ của đối phương hơn.
Chúng mình không có lỗi, không ai chọn được tuổi thơ, nhưng khi đã bước vào mối quan hệ, chúng mình nhận ra, chúng mình học được và chúng mình trưởng thành hơn. Chúng mình có trách nhiệm đầu tiên là với chính mình, chữa lành bản thân để không làm người khác chịu hậu quả từ những vết thương cũ.
Người lo âu nếu học được cách ở yên trong nỗi bất an một chút, trong cảm xúc mà không cần được trấn an ngay lập tức, hiểu rằng không phải cứ phản hồi là mới được yêu, và tập tin tưởng rằng người thương mình vẫn đang ở đó, khi họ cần có không gian riêng. Học được cách yêu mà không làm người kia cảm thấy bị ngộp và mệt mỏi, không làm đối phương muốn bỏ trốn. Và quan trọng là phải học yêu chính mình trước, để không đặt giá trị bản thân vào việc “em có còn thương anh không”, “mình có còn yêu nhau không em” để xác nhận vị trí của mình. Mong họ sẽ hiểu được im lặng không phải là điều gì quá bất ý mình, chỉ là một khoảng lặng cần thiết để cả hai dễ thở hơn.
Nếu người né tránh học cách gọi tên cảm xúc của mình, hạn chế rút lui khi thấy mối quan hệ đi quá nhanh, hoặc bị đối phương dồn nhiều cảm xúc, khi đối phương chưa hiểu chính họ, hành xử vội vàng, ầm ầm lên. Hiểu rằng chia sẻ không làm mình yếu đi trong mắt đối phương, mà khiến người thương hiểu cách yêu mình đúng hơn. Chợt nhận ra khi người kia cần mình, không có nghĩa là mình đang bị kiểm soát. Và quan trọng nữa là chọn cách im lặng không làm biến mất những mâu thuẫn, những gút mắc trong lòng, có chỉ làm chuyện thêm những nốt lặng, và người lo âu phải đối thoại một chiều với nỗi bất an của họ. Đôi khi chỉ cần một tin nhắn thông báo là họ cần không gian riêng, hãy chờ họ, là đủ đầy, người lo âu sẽ rất an tâm khi được hồi đáp dù chỉ một chút xíu xiu.
Vậy tại sao mình phải học cách yêu? Vì đâu ai sinh ra đã biết cách thương một người sao cho vừa, vừa đủ, vừa đúng lúc, vừa không làm nhau thấy mệt. Đặc biệt là khi chính mình còn chưa hiểu rõ bản thân, thì làm sao có thể đòi hỏi người khác hiểu được mình trọn vẹn? Mình phải học nè, không phải để trở thành người hoàn hảo, mà để yêu mà không vô tình làm người kia thấy tổn thương. Mình phải bình an nữa không chỉ cho mình, mà để người mình thương của mình có điểm tựa vững vàng. Và mình phải trưởng thành… vì có những người trong cuộc đời này, là ba mẹ ông bà chúng mình, người đã âm thầm hy sinh rất nhiều, tuổi trẻ, công sức để mình được sống, được lớn lên, được yêu thương. Dù họ chẳng bao giờ nói ra, nhưng ánh mắt của họ luôn sáng lên mỗi lần thấy mình sống tử tế, biết cách yêu, biết giữ lấy một người bên cạnh và được người bên cạnh hết lòng yêu thương. Vậy nên… nếu sau này mình may mắn gặp một người đủ dịu dàng, đủ lắng nghe, đủ thấu cảm và không vội rời đi, thì việc giữ gì người đó chính là lời cảm ơn sâu sắc nhất, gửi đến những người đã nâng đỡ mình trưởng thành mà không cần được đền đáp. Và cũng là lời cảm ơn dành cho chính mình nữa, cám ơn vì đã không từ bỏ hành trình học cách yêu cho đúng, dù từng vấp ngã rất nhiều rùi.
Nếu có điều gì tiếc nuối, thì có lẽ không phải vì “mình không hợp nhau”, mà vì mình yêu nhau bằng cách mà chính mình cũng chưa thật sự hiểu. Mong là chúng mình sẽ không vì những mâu thuẫn khi không hiểu nhau mà rời xa nhau một cách dễ dàng, và cũng bởi vì, tại sao thế giới 7 tỷ người, nhưng chúng mình lại chọn thương nhau đến vậy. Mong chúng mình hãy nghĩ về lúc mới bắt đầu, chúng mình đã từng rất vui vẻ, chúng mình có thể đã phạm nhiều lỗi lầm, nhưng chúng mình nhìn vào những cố gắng, con người trưởng thành của hiện tại, chúng mình phải thật bình an cùng nhau.